Makat sarkması (rektal prolapsus), kalın bağırsağın son bölümü olan rektumun, anüs (makat) kanalından dışarı doğru sarkmasıyla ortaya çıkan önemli bir pelvik taban hastalığıdır. Bu durum, rektumu yerinde tutan bağ dokuları ve pelvik taban kaslarının zayıflaması sonucu gelişir. Rektal prolapsus her yaşta görülebilmekle birlikte, özellikle ileri yaşta, kronik kabızlığı olanlarda, uzun süreli ıkınma alışkanlığı bulunanlarda ve çoklu doğum yapmış kadınlarda daha sık izlenir.
Hastalığın erken evrelerinde sarkma yalnızca dışkılama sırasında ortaya çıkarken, zamanla kendiliğinden oluşan ve sürekli hâle gelen bir tabloya dönüşebilir. Hastalar genellikle makatta ele gelen veya gözle görülen bir kitle, akıntı, kanama, dışkı kaçırma ve tam boşalamama hissi gibi şikâyetlerle başvurur. Tedavi edilmediğinde rektal prolapsus ilerleyerek enfeksiyon, ülserasyon ve ciddi yaşam kalitesi kaybına yol açabilir. Bu nedenle erken tanı ve uygun tedavi planlaması büyük önem taşır.
Makat sarkması (Rektal Prolapsus) nedir?
Makat sarkması (rektal prolapsus), kalın bağırsağın son bölümü olan rektumun, anüs (makat) kanalından dışarı doğru sarkmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. Pelvik taban kasları ve rektumu yerinde tutan bağ dokularının zayıflaması sonucu gelişir. Başlangıçta yalnızca dışkılama sırasında ortaya çıkabilirken, ilerleyen evrelerde sürekli hâle gelebilir. Hastalar genellikle makatta ele gelen kitle, akıntı, kanama, dışkı kaçırma ve tam boşalamama hissi gibi şikâyetler yaşar.
Makat sarkması (Rektal Prolapsus) tanısı nasıl konulur?
Rektal prolapsus tanısı, hastanın şikâyetlerinin ayrıntılı olarak dinlenmesi ve proktolojik muayene ile konulur. Fizik muayene sırasında hastadan ıkınması istenerek rektumun makattan dışarı sarkıp sarkmadığı değerlendirilir. Çoğu vakada tanı muayene ile netleşir. Sarkmanın derecesini, eşlik eden pelvik taban problemlerini ve fonksiyonel bozuklukları değerlendirmek için MR defekografi, kolonoskopi ve anorektal manometri gibi ek tetkikler gerekebilir. Bu incelemeler, tedavi planının doğru şekilde yapılmasına yardımcı olur.
Makat sarkması (Rektal Prolapsus) belirtileri nelerdir?
Rektal prolapsusun belirtileri hastalığın evresine göre değişiklik gösterebilir. En sık görülen belirti, makat bölgesinde ele gelen veya gözle görülebilen bir sarkmadır. Başlangıçta yalnızca dışkılama sırasında ortaya çıkan bu sarkma, ilerleyen dönemlerde sürekli hâle gelebilir. Hastalarda makattan akıntı, kanama, nemlenme hissi, dışkı kaçırma, gaz tutamama ve tam boşalamama hissi sık görülür. Ayrıca kabızlık veya tam tersine ishal atakları, makat çevresinde tahriş ve ağrı da eşlik edebilir. Tedavi edilmezse belirtiler zamanla artar ve yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürür.
Makat sarkması (Rektal Prolapsus) neden olur
Rektal prolapsus, rektumu yerinde tutan pelvik taban kasları ve bağ dokularının zayıflaması sonucu gelişir. En sık nedenler arasında kronik kabızlık ve uzun süreli ıkınma, ileri yaş, pelvik taban zayıflığı, çoklu vajinal doğumlar, sinir hasarı, obezite ve karın içi basıncın artması yer alır. Bazı hastalarda önceki pelvik cerrahiler, bağ dokusu hastalıkları veya uzun süreli ishal atakları da sarkmayı tetikleyebilir. Bu faktörler zamanla rektumun destek yapılarının gevşemesine ve sarkmanın ortaya çıkmasına yol açar.
Makat sarkması (Rektal Prolapsus) nasıl tedavi edilir?
Rektal prolapsusun tedavisi, hastalığın derecesine, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve eşlik eden şikâyetlere göre planlanır. Kalıcı çözüm çoğu vakada cerrahidir.
Hafif ve erken evre olgularda kabızlığın giderilmesi, ıkınmanın azaltılması, liften zengin beslenme ve pelvik taban egzersizleri şikâyetleri azaltabilir; ancak sarkmayı tamamen ortadan kaldırmaz.
İleri evre veya belirgin sarkması olan hastalarda cerrahi tedavi gereklidir. Ameliyatlar karından (laparoskopik/robotik) ya da makat bölgesinden (perineal yaklaşımlar) yapılabilir. Cerrahide amaç, rektumu tekrar anatomik yerine sabitlemek, sarkmayı düzeltmek ve dışkı kontrolünü iyileştirmektir. Uygun yöntem hasta bazında belirlenir.
Makat sarkması (Rektal Prolapsus) tedavi edilmezse ne olur?
Rektal prolapsus tedavi edilmezse hastalık zamanla ilerler ve sarkma giderek artar. Başlangıçta sadece dışkılama sırasında görülen sarkma, ilerleyen dönemlerde sürekli hâle gelebilir. Uzun vadede dışkı kaçırma, gaz tutamama, makatta akıntı ve kanama, iltihap ve ülserasyon gelişebilir. Sarkmış rektum dokusu dış ortamla temas ettiği için enfeksiyon riski artar ve dokuda yaralanmalar oluşabilir. Ayrıca hastanın sosyal yaşamı, psikolojik durumu ve yaşam kalitesi ciddi şekilde bozulur. Tedavi geciktikçe cerrahi işlemler daha kapsamlı hâle gelebilir.
