Rektosel (Bağırsak Fıtığı), rektum (kalın bağırsağın son bölümü) ile vajina arasında yer alan pelvik destek dokularının zayıflaması sonucu rektum duvarının vajina içine doğru bombeleşmesiyle oluşan bir pelvik organ sarkması tipidir. Daha açık ifade ile; bağırsak dokusunun vajina kanalına doğru itilmesi – dışkılamayı zorlaştıran fıtıklaşmadır.
Bu soruna en sık neden olan durumlar:
-
Vajinal doğumlar (özellikle zor, uzun süreli veya epizyolu)
-
Çoklu gebelik
-
Menopoz sonrası bağ dokusu gevşemesi
-
Kronik kabızlık – sürekli ıkınma alışkanlığı
-
Pelvik taban kaslarında zayıflık
-
Obezite – karın içi basıncı artışı
-
Ağır kaldırma gerektiren işler
-
Bağ dokusu hastalıkları
Rektosel, kadınlarda oldukça yaygın olup, birçok hasta utandığı, şikâyetlerini ifade edemediği veya “kabızlıktan” olduğunu düşündüğü için doktora geç başvurur. Oysa rektosel zamanla ilerleyerek sürekli dışkı yapma hissi, dışkının tam boşalmaması, karında şişkinlik, vajinal dolgunluk hissi, hatta parmakla destekleme ihtiyacı (splinting) gibi yaşam kalitesini ciddi bozan belirtilere yol açabilir.
Erken teşhis – pelvik taban güçlendirme, diyet ve yaşam tarzı düzenlemeleri ile mümkündür. Orta – ileri derece rektoselde ise cerrahi onarım ile zayıflayan dokular onarılır ve bağırsak fıtığı geri kaldırılır.
Rektosel tam olarak nedir?
Rektosel; rektumun vajinal duvara doğru çıkıntı yapmasıdır. Pelvik taban zayıfladığında bağırsak, vajina kanalına doğru “fıtık gibi” bombeleşir. Bu durum bağırsak hareketlerinin mekanik olarak engellenmesine yol açar.
Hangi mekanizma ile oluşur?
Rektum ile vajina arasında “rektovajinal septum” adı verilen bağ dokusu vardır. Doğum, travma, yaşlanma gibi nedenlerle bu septum zayıflar. Ardından kabızlık – ıkınma – basınç artışında bağırsak dokusu vajina yönüne doğru iter → rektosel oluşur.
Kimlerde daha sık görülür?
-
Normal vajinal doğum yapmış kadınlarda
-
40 yaş sonrası menopoz döneminde
-
Bağ dokusu genetik olarak zayıf olan kişilerde
-
Kronik kabızlık yaşayanlarda
-
Çok sayıda doğum yapanlarda
-
Pelvik ameliyat geçirmiş olanlarda
Belirtileri nelerdir ve nasıl anlaşılır?
En yaygın belirtiler:
-
Dışkılama sonrası tam boşalamama hissi
-
Kabızlık ve şişkinlik
-
Vajina içinde basınç / dolgunluk hissi
-
Dışkılamak için parmakla vajinaya veya makat çevresine bastırma ihtiyacı
-
Karın ağrısı, gaz – şişkinlik
-
Pelvik ağrı – cinsel ilişki sırasında rahatsızlık
Rektosel tanısı nasıl konulur?
Rektosel tanısı öncelikle hastanın şikâyetlerinin ayrıntılı olarak dinlenmesi ve pelvik muayene ile konulur. Vajinal ve rektal muayene sırasında, hastadan ıkınması istenerek rektumun vajina duvarına doğru bombeleşip bombeleşmediği değerlendirilir. Tanıyı netleştirmek ve rektoselin derecesini belirlemek için MR defekografi en değerli görüntüleme yöntemidir. Gerekli durumlarda pelvik ultrasonografi ve kolonoskopi gibi ek tetkikler de uygulanabilir.
Rektosel tanısı nasıl konulur?
Rektosel tanısı öncelikle hastanın şikâyetlerinin ayrıntılı olarak dinlenmesi ve pelvik muayene ile konulur. Vajinal ve rektal muayene sırasında, hastadan ıkınması istenerek rektumun vajina duvarına doğru bombeleşip bombeleşmediği değerlendirilir. Tanıyı netleştirmek ve rektoselin derecesini belirlemek için MR defekografi en değerli görüntüleme yöntemidir. Gerekli durumlarda pelvik ultrasonografi ve kolonoskopi gibi ek tetkikler de uygulanabilir.
Rektosel tedavisi nasıl yapılır? Ameliyatsız seçenekler var mı?
Rektosel tedavisi, hastalığın derecesine ve hastanın şikâyetlerinin şiddetine göre planlanır. Hafif ve orta dereceli rektosel vakalarında öncelikle ameliyatsız tedavi yöntemleri tercih edilir. Bu yöntemler arasında kabızlığın düzeltilmesi, liften zengin beslenme, yeterli su tüketimi, pelvik taban kaslarını güçlendiren egzersizler (Kegel egzersizleri), pelvik fizyoterapi ve biyofeedback uygulamaları yer alır.
İleri dereceli rektosel vakalarında veya ameliyatsız tedavilere rağmen şikâyetleri devam eden hastalarda ise cerrahi tedavi gündeme gelir. Cerrahi tedavide amaç, zayıflamış olan rektovajinal destek dokusunu onararak bağırsağı normal anatomik konumuna getirmektir.
Rektosel tedavi edilmezse ne gibi sorunlara yol açar?
Rektosel tedavi edilmediğinde zamanla ilerleyerek hastanın yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren sorunlara yol açabilir. En sık görülen problemler arasında kabızlığın artması, dışkının tam boşalamaması, şişkinlik ve gaz şikâyetlerinin kronikleşmesi yer alır. İlerleyen vakalarda hastalar dışkılama sırasında parmakla destek verme ihtiyacı duyar.
Ayrıca vajina içinde dolgunluk ve baskı hissi artabilir, cinsel ilişki sırasında rahatsızlık veya ağrı gelişebilir. Tedavi edilmeyen rektosel, pelvik taban zayıflığını artırarak diğer pelvik organ sarkmalarının (rahim veya mesane sarkması gibi) ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir. Uzun vadede şikâyetlerin şiddetlenmesi cerrahi tedaviyi kaçınılmaz hale getirebilir.
